Chủ nhật, ngày 16 tháng 6 năm 2019

Ngoại khóa nhóm Lịch sử: Hình ảnh người lính trong thơ ca.

Chào mừng kỷ niệm ngày thành lập Quân đội nhân dân Việt Nam. Ngày 18/12/2017, Tổ Lịch sử trường THPT Cẩm Khê đã tổ chức buổi ngoại khóa về hình ảnh anh bộ đội cụ Hồ trong thơ ca. Dẫn chương trình là thầy giáo Bùi Văn Tuân và cô giáo Trần Thị Phương. Với lời dẫn dắt sâu lắng, truyền cảm, hai thầy cô đã đưa tất cả thầy và trò nhà trường nhìn thấy hình ảnh giản dị, gần gũi và hào hùng  qua các tác phẩm.

Không biết bao mùa thu đã trôi qua kể từ mùa thu Tháng Tám của dân tộc. Chiến tranh đã đi qua trên mảnh đất Việt thân yêu, để lại với đời mùa thu nay tươi đẹp của hòa bình, hạnh phúc và để lại với lòng người bao chiến công của những chiến sĩ mùa thu xưa – những mùa thu của cuộc kháng chiến chống Pháp với những con người “chiến trường đi chẳng tiếc đời xanh”. Họ đã dựng nên tượng đài bất hủ trong thơ ca về người chiến sĩ Cách mạng.

Kháng chiến bùng nổ, người trai lên đường ra chiến trận theo Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến của Hồ chủ tịch kính yêu – lời kêu gọi của non sông. Lòng người không khỏi luyến tiếc cảnh thanh bình cũ khi bước chân lên đường vào mặt trận. Đó là mùa thu Hà Nội đầy lưu luyến :

Sáng mát trong như sáng năm xưa

Gió thổi mùa thu hương cốm mới

Tôi nhớ những ngày thu đã xa

Sáng chớm lạnh trong lòng Hà Nội

Những phố dài xao xác heo may

Người ra đi đầu không ngoảnh lại

Sau lưng thềm nắng lá rơi đầy.

( Đất Nước – Nguyễn Đình Thi )

Hay một làng quê Kinh Bắc trù phú, tươi đẹp, nay đã chìm trong máu lửa của quân thù :


Quê hương ta lúa nếp thơm nồng

Tranh Đông Hồ gà lợn nét tươi trong

Màu dân tộc sáng bừng trên giấy điệp.

( Bên kia sông Đuống – Hoàng Cầm )

Quê hương càng tươi đẹp thì lòng người càng xót xa nhớ tiếc và quyết ra đi để dẹp tan kẻ thù giày xéo quê hương. Cảm hứng lãng mạn với khí khái “tráng sĩ” là cảm hứng chủ đạo về hình tượng người lính những ngày đầu cách mạng. Người chiến sĩ mang dáng dấp của chàng Kinh Kha năm xưa khi bước chân vào mặt trận :

Thôi hãy lên đường tráng sĩ ơi ?

Quê hương mong đợi đã bao đời

Biên thùy nghe dậy niềm ai oán

Gươm hận mài chưa ? Khát máu rồi.

( Biết gửi đưa ai – báo Vệ Quốc )

Đó là tâm trạng của những ngày đầu xung trận còn vương lại chút mơ mộng của thời thanh bình đã mất

Những chàng trai chưa trắng nợ anh hùng

Hồn mười phương phất phơ cờ đỏ thắm

Rách tả tơi rồi đôi giày vạn dặm

Bụi trường chinh phai bạc áo hào hoa

Mái đầu xanh thề mãi đến khi già

Phơi nắng gió hoa ngàn cỏ dại.

( Ngày về – Chính Hữu )

Họ đi vào chiến trường với những hình ảnh đẹp nhất, anh dũng nhất và cũng đầy chất lãng mạn nhất :

Tây Tiến đoàn binh không mọc tóc

Quân xanh màu lá dữ oai hùm

Mắt trừng gửi mộng qua biên giới

Đêm mơ Hà Nội dáng kiều thơm.

( Tây Tiến – Quang Dũng )

Đó là hình ảnh người lính Tây Tiến trong cuộc hành quân đầy gian khổ : ăn đói, mặc rét, sốt rét đến xanh da trụi tóc. Người chiến sĩ vô danh ấy vẫn tiếp bước trên đường với lòng yêu nước khôn nguôi, cho dù có phải nằm lại nơi chiến trường :

Rải rác biên cương mồ viễn xứ

Chiến trường đi chẳng tiếc đời xanh

Aùo bào thay chiếu anh về đất

Sông Mã gầm lên khúc độc hành.

( Tây Tiến – Quang Dũng )

Nhưng rồi bom đạn, chết chóc, chiến tranh ngày càng ác liệt hơn. Hiện thực cuộc sống đã khiến cho họ không còn những mơ mộng của ngày đầu nhập ngũ. Hình tượng thơ có sự vận động đi từ lãng mạn đến hiện thực. Điều đó cũng là điều phù hợp với những vận động biến đổi trong tâm hồn người chiến sĩ. Như chính Chính Hữu tâm sự : “ Trong chiến dịch Điện Biên Phủ, là chính trị viên, hằng ngày tôi phải chăm nom chôn cất những đồng đội của tôi đã hy sinh và tôi có nhận xét : bạn tôi, không có người nào chết trong động tác nằm ngủ, trong tư thế nghỉ ngơi. Họ đều hy sinh trong khi đang bắn, hoặc ôm bộc phá xông lên. Nhận xét này đã trở thành sự day dứt, âm ỉ, nó trở thành một vấn đề trách nhiệm. Và một lúc nào đó, từ trong kỷ niệm, một cách bất ngờ nhất, nó đã hiện lên thành những câu trọn vẹn :

Bạn ta đó

Chết trên dây thép ba từng

Một bàn tay chưa rời báng súng

Chân lưng chừng nửa bước xung phong

Oâi những con người mỗi khi nằm xuống

Vẫn nằm trong tư thế tiến công

Đó là hình ảnh đeo đuổi suốt đời tôi về những cái chết, chỉ có tác dụng thôi thúc chúng ta đứng lên”. Có lẽ vì vậy mà hình ảnh người chiến sĩ không còn gắn với “bụi trường chinh” và “áo hào hoa” nữa, mà đã trở thành người Vệ quốc quân trong tình đồng chí, đồng đội, cùng chiến đấu vì lòng yêu tổ quốc :

Anh với tôi, đôi người xa lạ

Tự phương trời chẳng hẹn quen nhau,

Súng bên súng, đầu gác bên đầu,

Đêm rét chung chăn, thành đôi tri kỷ

 ( Đồng chí – Chính Hữu )

Từ khắp mọi miền đất nước, những con người yêu nước tụ hội với nhau trong cuộc kháng chiến gian khổ. Họ là những thanh niên trí thức Hà thành, lên đường theo tiếng gọi nhập ngũ: 

Kháng chiến bùng lên biệt thủ đô

Lên đường dẻo bước khoác ba lô

( Tự thuật – Tú Mỡ )

Hay những người nông dân chân chất, “chưa biết chữ”, “súng bắn chưa quen”, “quân sự mươi bài”. Tất cả người con đất Việt đã đến và chiến đấu vì đất mẹ yêu thương :

Lũ chúng tôi

Bọn người tứ xứ

Gặp nhau hồi chưa biết chữ

Quen nhau từ buổi “một hai”

Súng bắn chưa quen,

Quân sự mươi bài,

Lòng vẫn cười vui kháng chiến.

( Nhớ – Hồng Nguyên )

Phần lớn họ ra đi từ những làng quê nghèo khó :

Quê hương anh đất mặn đồng chua

Làng tôi nghèo đất cày lên sỏi đá

( Đồng chí – Chính Hữu )

Họ bỏ lại đó là cả quãng đời chìm trong đói khổ, là cuộc sống nông thôn đầu tắt mặt tối mà không đủ no :

Ruộng nương anh gửi bạn thân cày

Gian nhà không mặc kệ gió lung lay

( Đồng chí – Chính Hữu )

Hay :

Mái lều gianh,

Tiếng mõ đêm trường,

Luống cày đất đỏ

Ít nhiều người vợ trẻ

Mòn chân bên cối gạo canh khuya

( Nhớ – Hồng Nguyên )

Bản thân họ thì thiếu thốn, cực khổ trăm bề, bệnh tật khổ sở :

Anh với tôi biết từng cơn ớn lạnh

Sốt run người vừng trán đẫm mồ hôi

Aùo anh rách vai

Quần tôi có vài mảnh vá

Miệng cười buốt già

Chân không giày

( Đồng chí – Chính Hữu )

Ngay cả đến trang bị họ cũng phải “ Lột sắt đường tàu, Rèn thêm đao kiếm”. Từ chỗ nghèo khó họ trở thành những người tri kỷ, cùng chung chí hướng “cùng nhau chung sống căm thù giết Tây”. Họ chia nhau từng hơi ấm đôi bàn tay ( Thương nhau tay nắm lấy bàn tay ) rồi lại :

Kỳ hộ lưng nhau ngang bờ cát trắng

Quờ chân tìm hơi ấm đêm mưa

( Nhớ – Hồng Nguyên )

Những mất mát của họ thật là to lớn. Không biết bao nhiêu đồng đội của họ đã lần lượt hy sinh, vĩnh viễn nằm lại chiến trường :

Hôm qua còn theo anh

Đi ra đường quốc lộ

Hôm nay đã chặt cành

Đắp cho người dưới mộ

( Viếng bạn – Hoàng Lộc )

Kể sao cho hết nỗi đau của người chiến sĩ khi hay tin những người thân yêu của mình đã mất dưới bom đạn của kẻ thù. Tuy có bi thảm, đau thương, nhưng chính điều đó lại càng tố cáo mạnh mẽ hơn tội ác của kẻ thù, càng nung nấu mãnh liệt hơn ý chí “căm thù giặc” nơi người Vệ quốc quân. Hình ảnh của những người em gái, những người yêu mãi mãi nằm xuống đi vào thơ ca như những hình ảnh xúc động nhất. Đó là người vợ trẻ nơi hậu phương ngã xuống :

Nhưng không chết người trai khói lửa

Mà chết người em nhỏ hậu phương

Tôi về không gặp nàng

Má tôi ngồi bên mộ con đầy bóng tối

Chiếc bình hoa ngày cưới thành bình hương…tàn lạnh vây quanh.

( Màu tím hoa sim – Hữu Loan )

Hay người em gái chết anh dũng nơi quê nhà :

Mới đến đầu ao, tin sét đánh

Giặt giết em rồi, dưới gốc thông

Giữa đêm bộ đội vây đồn Thứa

Em sống trung thành, chết thủy chung.

( Núi đôi – Vũ Cao )

Đó là nỗi căm hận họ đành chôn kín vào lòng :

Ai biến tên em thành liệt sĩ

Bên những hàng bia trắng giữa đồng

Nhớ nhau anh gọi : em, đồng chí

Một tấm lòng trong vạn tấm lòng.

( Núi đôi – Vũ Cao )

Những đau thương mất mát đó như tiếp thêm sức mạnh cho họ nơi chiến tuyến để tìm câu trả lời cho những đau thương của họ và cả dân tộc. Họ lao vào chiến dịch với thế tiến công như nước vỡ bờ như Nguyễn Đình Thi kể lại : “Hình ảnh những đoàn dân công tới tấp đến chiến trường, bộ đội ào ào đi vào chiến dịch gợi lên một cái gì rất mạnh mẽ của không khí tức nước tràn bờ

Súng nổ rung trời giận dữ

Người lên như nước vỡ bờ

( Đất Nước – Nguyễn Đình Thi )

Tôi viết : “Người lên như nước vỡ bờ!” chính là nói đến sức mạnh ấy của quân đội ta, của quần chúng cách mạng”. Đó là khí thế hừng hực đấu tranh của những ngày khói lửa :

Những đồng chí, thân chôn làm giá súng

Đầu bịt lỗ châu mai

Băng mình qua núi thép gai

Ào ào vũ bão,

Những đồng chí chè lưng cứu pháo

Nát chân nhắm mắt còn ôm

Những bàn tay xẻ núi, lăn bom

Nhất định, mở đường, cho xe ta lên chiến trường tiếp viện.

( Hoan hô chiến sĩ Điện Biên – Tố Hữu )

Những ngày chiến đấu anh dũng đã bộc lộ một cách rực rỡ hình ảnh cao đẹp của người chiến sĩ cụ Hồ: kiên trì vượt qua mọi nguy hiểm, anh dũng quên mình vì nhiệm vụ. Càng gian khổ, đau thương càng thắp sáng trong họ ngọn lửa nhiệt tình cách mạng, họ vẫn tiếp tục chiến đấu với tâm thế lạc quan, tin tưởng vào thắng lợi trước mắt của dân tộc. Hình tượng người lính càng về giai đoạn sau càng tỏa sáng vẻ đẹp của một quân đội trưởng thành về việc quân cũng như càng thể hiện tinh thần “vì nước quên thân” của anh bộ đội. Đó là cuộc sống người lính chịu cực khổ nơi chốn rừng sâu vẫn bám trụ với làng bản, với dân, giữ vững tinh thần của người dân sau khi sự tàn phá của giặc đã đi qua :

Có đêm gió bấc lạnh lùng

Áo quần rách nát lá dùng che thân

Khó khăn đau ốm muôn phần

Lấy đâu đủ thuốc mặc dần bệnh nguôi

Có phen giặc chạy tơi bời

Rừng sâu đói rét không người hỏi han

Đến nay họ về đây

Giữ vừng miền núi Cấm

Thổ phỉ quét xong rồi

 Đồn Tây xa chục dặm

Kiến thiết lại bản xóm

Bị giặc đốt tan tành.

( Lên Cấm Sơn – Thôi Hữu )

Sống kham khổ, bệnh tật nhưng họ vẫn vui, vẫn đem lại nhịp sống mới cho làng bản. Và họ vẫn lạc quan trên đường hành quân :

Một tiếng chim kêu sáng cả rừng

Lên đường chân lại nối theo chân

Đêm qua đầu chụm, run bên đá

Nay lại cùng mây sưởi nắng hừng.

( Từ đêm 19 – Khương Hữu Dụng )

Họ vẫn cùng nhau vui cười rộn rã khi kể chuyện riêng tư. Sự lạc quan trở thành bản lĩnh Cách mạng giúp người chiến sĩ vượt lên trên tất cả để chiến thắng :

Đằng nớ vợ chưa !

Đằng nớ ?

Tớ còn chờ độc lập

Cả lũ cười vang bên ruộng bắp

Nhìn o thôn nữ cuối nương dâu.

( Nhớ – Hồng Nguyên )

Bên cạnh tình đồng chí, đồng đội thì tình quân dân chính là nguồn nghị lực khiến họ thêm vững bước chiến đấu với quân thù. Hình ảnh người lính trở nên gần gũi với đời sống qua tình quân dân, hoàn thành chiến lược của quân đội ta trong công tác dân vận “đi dân nhớ, ở dân thương”. Người dân đón tiếp Vệ quốc quân như những người thân đi xa trở về

Bóng tre che mát đường làng

Một hàng quân bước hai hàng người vui

( Quân về – Nguyễn Ngọc Tấn )

Dân làng đón tiếp họ với tấm lòng của người dân nghèo, với “bát nước chè xanh”, đạm bạc, đơn sơ mà thắm đượm nghĩa tình :

Các anh về

Xôn xao làng tôi bé nhỏ

Nhà lá đơn sơ,

Tấm lòng rộng mở

Nồi cơm nấu dở

Bát nước chè xanh

Ngồi vui kể chuyện tâm tình bên nhau.

( Bao giờ trở lại – Hoàng Trung Thông )

Từ tấm lòng bà mẹ chở che cho bộ đội :

Bầm yêu con, bầm yêu đồng chí

Bầm quý con, bầm quý anh em.

( Bầm ơi – Tố Hữu )

Đến sự yêu quý của cô gái :

Nếu không nhận hết bánh này

Các anh cũng nhận một hai cái dùm.

( Xếp bánh phồng – Nguyễn Hiêm )

Tất cả tình cảm máu thịt gắn bó đó đã theo các anh trong suốt đường ra mặt trận. Hình tượng người lính trong thơ kháng chiến thể hiện được vẻ đẹp của cuộc sống Cách mạng đang chuyển biến đi lên.

Hình tượng người lính trong thơ kháng chiến chống Pháp là một hình tượng đẹp trong văn học Việt Nam, đó là bước tiếp nối với hình tượng sĩ phu yêu nước trong quá khứ, và là hình tượng mở đầu cho hình tượng chiến sĩ giải phóng quân kiên cường trong cuộc kháng chiến chống Mỹ sau này. Đó là những tượng đài bất hủ của lòng yêu nước và tự hào dân tộc của nhân dân ta. Cũng xin mượn hình tượng người lính mà Nguyễn Đình Thi miêu tả làm lời kết cho hình tượng người lính trong cuộc kháng chiến chống Pháp đầy hào hùng của dân tộc : “Những người lính trẻ với gương mặt rất tươi sáng nhiều khi cũng lấm lem bùn đất. Họ đi lại với tinh thần xông pha hăng hái, thỉnh thoảng trên gương mặt lại nhoẻn ra một nụ cười. Tôi liên tưởng hình ảnh đẹp đó với hình ảnh đất nước. Đất nước đang trải qua những cơn thử thách và hình ảnh của đất nước vượt lên từ than bụi lấy bùn và rạng rỡ ánh sáng mới :

Nước Việt Nam từ trong máu lửa

Rũ bùn đứng dậy sáng lòa.

( Đất Nước – Nguyễn Đình Thi )

Chương trình ngoại khóa “ Hình ảnh anh bộ đội cụ Hồ trong thơ ca kháng chiến” là hoạt động ý nghĩa, nhằm ôn lại truyền thống hào hùng, vẻ vang của Quân đội nhân dân Việt Nam, qua đó giúp các em học sinh hiểu thêm về một thời kiêu hùng của cha ông và càng thêm tự hào về lịch sử vẻ vang của dân tộc; đồng thời nhắc nhở toàn thể giáo viên, học sinh thế hệ hôm nay luôn phải trân trọng và biết hơn công lao của những người lính đã hiến dâng trọn đời mình cho tổ quốc thân yêu.

 





Thông tin đã đăng